IkigaiHomestay – stay, chill & deal

“Rằm đúng ngày đông chí

Đêm sương lạnh gió lùa

Có người trong song cửa

Ngóng vầng trăng cuối mùa.”

(Đỗ Quốc Thuấn)

Đông Chí, chữ Hán viết 冬至, là một trong những mốc thời gian quan trọng bậc nhất của năm theo lịch pháp Á Đông. Trong Nông lịch xưa, một năm được chia làm bốn mùa Xuân Hạ Thu Đông, với mỗi mùa đều có hai tiết khí chính, Đông Chí chính là tiết nằm ở giữa mùa Đông. Đây là ngày đánh dấu một điểm dừng đặc biệt trong chu trình vận hành của trời đất.

Đông 冬 có nghĩa là mùa đông, Chí 至 có nghĩa là đến nơi, chạm ngưỡng, đạt tới cực điểm. Đông Chí là lúc cái lạnh mùa đông đi tới điểm tận cùng, mặt trời đạt vị trí thấp nhất trên bầu trời Bắc bán cầu, tạo nên ngày có thời gian ban đêm dài nhất trong năm. Sau khoảnh khắc ấy, mặt trời bắt đầu “quay đầu”, ngày dần dài ra, ánh sáng tăng lên từng chút một. Theo quan niệm truyền thống, đây là thời điểm âm khí đạt cực thịnh rồi suy, dương khí bắt đầu manh nha sinh khởi. Vì thế Đông Chí được xem là dấu hiệu của một chu trình mới.

Từ rất sớm, người xưa đã nhận ra ý nghĩa đặc biệt của tiết khí này. Đông Chí là một trong những tiết khí được xác định và ghi chép sớm nhất trong hệ thống hai mươi bốn tiết khí. Trong thư tịch cổ, ngày này còn được gọi bằng nhiều tên khác như Đông tiết, Trường chí tiết, Á tuế,… đều hàm ý coi Đông Chí như một cột mốc gần với năm mới. Từ thời Chu, Đông Chí từng được xem là ngày mở đầu của năm, tháng mười một âm lịch được coi là chính nguyệt. Sách “Lễ ký – Hạ tiểu chính” viết: “Ngày Đông Chí, dương khí bắt đầu chuyển động”, và tư tưởng ấy đã xuyên suốt nhiều triều đại cho đến tận về sau.

Trong lịch sử Trung Hoa, Đông Chí là một ngày lễ trọng. Triều đình tổ chức tế trời, tế tổ, quan lại làm lễ chúc mừng, dân gian sum họp gia đình, dâng hương tổ tiên. Tuy tục lệ mỗi vùng mỗi khác, ví như phương Bắc có truyền thống ăn sủi cảo vào ngày Đông Chí, phương Nam chú trọng lễ cúng và tiệc gia đình nhưng tựu trung, đó đều là những nghi thức xoay quanh ý niệm đoàn viên và cầu phúc của con người phương Đông.

Tại Việt Nam, trong cộng đồng người Hoa, phong tục Đông Chí vẫn được gìn giữ khá rõ nét. Nhiều gia đình người Hoa đặc biệt ở Nam Bộ vẫn coi Đông Chí là dịp lễ quan trọng. Họ cúng tổ tiên trong phạm vi gia đình, chuẩn bị mâm cơm trang trọng, thường món ăn gắn với ngày này là thang viên, hay còn gọi chè trôi nước, tượng trưng cho sự tròn đầy, sum họp và viên mãn.

Cũng chính vì mang ý nghĩa dương khí sinh khởi, Đông Chí trong quan niệm người Hoa được xem là một ngày lành, thậm chí là “đại cát”. Đây là một ngày đẹp để con người tạm dừng nhịp sống bên ngoài mà quay về bồi đắp những mối quan hệ gốc rễ. Đông Chí nào chỉ gọi là sự khép lại của một năm khi “mùa Đông chạm ngưỡng”? Lúc bóng đêm dài nhất trôi qua, ánh sáng đã bắt đầu quay trở lại, dù đến chậm nhưng chắc chắn sẽ không vắng mặt.

___

Bài viết: Khánh Ly

Hình ảnh: Đông Chí, thủ của Thanh Đài nữ sĩ

fanpage: Tri thư đạt lễ – 知書達禮